Haalt May de ochtend nog?

Het definitieve einde van De Britse premier Theresa May lijkt in zicht: mogelijk stapt ze vanavond nog op. Ze is het laatste restje steun kwijt in haar eigen partij - én binnen haar regering, door haar geklungel met de Brexit. Morgen dreigt een bloedbad voor haar partij  bij de Europese verkiezingen. 

De politieke chaos rond de brexit lijkt zich naar een hoogtepunt te begeven. Al de hele dag gonst het in Londen van geruchten over een openlijke revolte binnen de Britse regering tegen premier Theresa May. Verschillende ministers zouden eisen dat ze vandaag nog haar ontslag indient. Dat zou ongezien zijn, een dag voor de Europese verkiezingen. Duidelijk is dat de toegevingen die May gisteren bood aan het parlement aanbood in ruil voor steun voor haar brexitdeal, op een koude steen vallen.

Officieel is er volgens May’s woordvoerder niets aan de hand, maar bronnen dicht bij een aantal belangrijke ministers laten aan de Britse pers weten dat ze May willen dwingen op te stappen. Onder andere de minister van Binnenlandse Zaken Sajid David wil dat de premier de belofte van een mogelijk tweede referendum laat vallen. Hij zou samen met een aantal andere ministers een dringend overleg met May hebben gevraagd om op haar in te praten, liefst deze avond nog. Andere bronnen zeggen dat May maandag sowieso premier af is, wanneer de uitslagen van de Europese verkiezingen van morgen bekend geraken.

Sky News bericht dat May vanavond haar ontslag zal aankondigen en dat minister David Lidington zal overnemen als voorlopig premier. The Daily Mail meent te weten dat May effectief een toespraak zal geven. De krant zegt dat de zogenaamde ‘Pizza Club’, een groep van eurosceptische ministers vanochtend al bij elkaar kwam om de bijzonder precaire situatie te bespreken. Ook zou het invloedrijke 1922 Committee, de fractievergadering van de Conservatieve partij in het parlement, vanavond nogmaals bijeenkomen om een nieuwe vertrouwensstemming tegen May te organiseren.

Naar verluidt was May gisteren bereid nog veel grotere toegevingen te doen, maar moest ze daar toen ook al van terugkeren toen verschillende ministers woedend reageerden op het voorstel. Een van hen zou gedreigd hebben met ontslag.

May maakte gisteren nog maar eens een bocht in de brexitsaga. Omdat haar deal met de Europese Unie maar niet door het parlement geraakt, en de tijd dringt, gooit ze het nu over een andere boeg: in ruil voor steun voor de ‘Withdrawal Agreement Bill’ (WAB), de wet die nodig is om het echtscheidingsakkoord uiteindelijk in Britse wetgeving om te kunnen zetten, is ze bereid een tiental toegevingen te doen. 

De meest opvallende is de belofte een stemming over een tweede brexitreferendum toe te staan. Zelf vindt ze dat geen goed idee, maar ze heeft “de oprechte gevoelens” in het parlement gehoord en gaat dus toch overstag, zei ze. May hoopt zo meer parlementsleden uit haar eigen partij en bij Labour over de brug te krijgen.

Maar het aanbod lijkt dus op een koude steen te vallen. Volgens de Britse krant The Guardian hebben al minstens twintig van May’s partijgenoten gezegd dat ze de brexitwet niet willen steunen, terwijl ze eerder wél voor het brexitakkoord stemden in het parlement. “Ze verraadt het resultaat van het referendum van 2016 en alles wat ze gezegd heeft sinds ze eerste minister is”, zegt een van hen, Robert Halfon. De Noord-Ierse unionisten van DUP, die de regering van May gedoogsteun leveren, noemden het voorstel dan weer “een totale wirwar”.

Tekenend voor de opstand is dat heel wat van haar partijgenoten vanmiddag het parlement verlieten tijdens het wekelijkse vragenuurtje aan de premier in het Lagerhuis. May stelde er haar akkoord voor, maar kreeg er amper toehoorders.

Ook de oppositie wordt niet warm van May’s toegevingen. Voor Labour en de Liberal Democrats gaan de voorstellen niet ver genoeg. De belofte van een stemming over een tweede referendum zonder wettelijke garantie daarop, is niet voldoende, zegt Labour-parlementslid Peter Kyle.

De Schotse SNP wil de tekst ook niet steunen, net omdat de Schotten geen brexit willen, zegt partijleidster Nicola Sturgeon. “Theresa May zei dat parlementsleden die tegen de wet stemmen, ervoor kiezen de brexit te stoppen. Dat is dus exact wat de SNP zal doen.”

De premier blijft in elk geval vastberaden om de Withdrawal Agreement Bill begin juni voor te leggen aan het parlement. Ze schreef Labour-leider Jeremy Corbyn vandaag een brief waarin ze hem oproept de tekst te steunen. “Ik heb aangetoond dat ik bereid ben tot compromis om de brexit waar te maken voor het Britse volk. Ik vraag u om ook water bij de wijn te doen, zodat we kunnen afleveren wat onze beide partijen beloofd hebben en het vertrouwen in de politiek kunnen herstellen.”

Corbyn verklaarde gisteren echter al aan de BBC dat hij niet van plan is May rugdekking te geven. “We zullen geen herverpakte versie van dezelfde oude deal steunen”, klonk het.

Morgen organiseren de Britten Europese verkiezingen. In de laatste peiling van YouGov en The Times is de Brexit Party van populist Nigel Farage de grote winnaar met 37 procent van de stemmen, gevolgd door de pro-Europese Liberal Democrats, met 19 procent. Labour en vooral de Conservatieven stevenen af op een gigantische nederlaag, met respectievelijk amper 13 en 7 procent van de stemmen. De Tories zouden daarmee slechts de vijfde partij in het Verenigd Koninkrijk zijn.

De bijna 47 miljoen stemgerechtigde Britten sturen in totaal 73 Europarlementariërs naar Brussel. Het is de vraag of zij daar lang blijven zitten. Hun land moet uiterlijk op 31 oktober de EU verlaten, tenzij opnieuw uitstel wordt gevraagd en verleend.