Dossier Terreurdreiging

Getest: anoniem bellen nog altijd kinderspel

Anoniem bellen met een gsm-toestel is nog steeds kinderspel. En dat ondanks de grootschalige registratieprocedure die de overheid in november 2016 heeft opgestart. Dat blijkt uit onderzoek van Faroek Özgünes en Jonas D’Hollander voor VTM NIEUWS. De regering wil de identiteit van iedere beller kunnen traceren, in de strijd tegen terreur. Maar met de registratie van ondertussen één miljoen anonieme simkaarten loopt het grondig mis.

Anonieme prepaidkaarten zijn in het verleden gebruikt door terroristen als Salah Abdeslam. Daarom heeft de regering anoniem bellen onmogelijk gemaakt, een belangrijke stap in de strijd tegen terreur. Maar de procedure bij enkele operatoren blijkt niet waterdicht.

VTM NIEUWS kocht recent zelf een aantal prepaidkaarten en stelde vast dat je nog steeds probleemloos kan bellen, chatten of surfen zonder dat iemand je echte identiteit kan achterhalen. Grote telecomoperatoren zoals Proximus en Telenet vragen een elektronische identiteitskaart. Dat systeem is moeilijk te omzeilen, maar bij andere operatoren kan je ook zonder elektronische identiteitskaart registreren.

We doen de test
Bij Lycamobile bijvoorbeeld, een operator met één miljoen klanten. De kaarten vind je in de meeste nachtwinkels, maar ook in verdeelautomaten in stations, zoals bijvoorbeeld in Brussel centraal. Om te kunnen bellen, moet je de simkaart eerst online activeren. Daar heb je een duidelijke foto voor nodig van een identiteitskaart, paspoort of rijbewijs.

Maar het systeem is niet waterdicht. Een eenvoudige zoekopdracht op Google leverde een rijbewijs op van een onbekende man uit Letland. Drie uur later is ons nummer actief en we bellen er zelfs vandaag nog mee.

Hoe kan dat?
“Elk identiteitsbewijs nakijken en verifiëren of dat wel degelijk een correct identiteitsbewijs is, is een heel werk”, legt een medewerker van Lycamobile uit aan VTM NIEUWS. “De Belgen zijn nog gemakkelijk na te kijken, maar wij zitten met paspoorten uit eender welk land: Polen, Roemenië, …”

De medewerker legt uit dat Lycamobile visueel controleert of alle informatie op het identiteitsbewijs staat, maar niet of het identiteitsbewijs wel overeenkomt met de aanvrager van de simkaart. “Als het een echt identiteitsbewijs lijkt te zijn, dan gaat dat aanvaard worden”, reageert de medewerker van Lycamobile.

Telenet, dat zijn gsm-netwerk ter beschikking stelt van Lycamobile, doet geen extra controle zo blijkt. “Die operatoren staan zelf in voor de registratie van hun klanten en voor de correctheid van de procedure”, klinkt het.

Carrefour belooft probleem aan te pakken
We deden nog een andere test bij Carrefour Mobile. Daar koop je de simkaart in één van de supermarkten en de registratie gebeurt online. We gebruikten het adres en de geboortedatum van onze buurvrouw en de kaart werd geactiveerd.

Twee weken later bellen we nog steeds met het nummer en onze buurvrouw weet niet dat een kaart onder haar naam geregistreerd is. In een schriftelijke reactie zegt Carrefour dat de activatie en controle door een derde partij gebeurt, maar dat het systeem niet waterdicht blijkt. Ze beloven het probleem aan te pakken.

Strijd tegen terreur
De regering heeft anoniem bellen na de aanslagen in België onmogelijk gemaakt, een belangrijke stap in de strijd tegen terreur. De identiteitsgegevens komen in een databank terecht waar politie- en veiligheidsdiensten in kunnen zoeken. Er zijn in totaal 3,5 miljoen simkaarten in omloop.

Bij grote operatoren zoals Proximus gebeurt de registratie met een overschrijving of een elektronische identiteitskaart. “Wij kiezen ervoor om te registreren via de elektronische identiteitskaart omdat dat de waarborg is dat fraudeurs niet aan de bak komen”, legt het bedrijf uit.

Bellen met pakje kauwgom
We deden een laatste test en activeerden nog een simkaart bij Lycamobile. In plaats van een identiteitsbewijs te gebruiken, nemen we een foto van een pakje kauwgom en sturen die door. Tot onze verbazing wordt de kaart geactiveerd en kunnen we bellen. Pas na een halve dag wordt de fout ontdekt en kunnen we niet meer bellen. Vreemd genoeg kunnen we op hetzelfde nummer wel nog oproepen ontvangen, ook nu nog.

Salah Abdeslam en Bataclan-terroristen
"Een einde stellen aan anonieme prepaidkaarten was één van de belangrijkste maatregelen van de regering in de strijd tegen terrorisme", legt terreurexpert Faroek Özgünes uit. "We hebben nu vastgesteld dat terroristen die kaarten gebruikten. Salah Abdeslam bijvoorbeeld stond zo in contact met de terroristen die hij oppikte in Brussel en de terroristen in de Bataclan kregen de 'go' voor de start van hun aanval via zo'n anoniem nummer."

"Totaal onaanvaardbaar"
Telecomregulator BIPT zegt dat het al pv's heeft opgemaakt over vier operatoren die de regels nog aan hun laars lappen. Lycamobile en Carrefour Mobile zijn erbij, samen met de minder bekende mobiele operatoren Taza Mobile en Vectone Mobile, allebei net als Lycamobile nichespelers die zich richten op een internationaal publiek.

Vicepremier en minister van Telecom Alexander De Croo reageert aan VTM NIEUWS scherp. "Dit is totaal onaanvaardbaar. Gsm-operatoren zijn verantwoordelijk voor de registratie van prepaidkaarten. Wie de regels aan zijn laars lapt, riskeert zware boetes, strafrechtelijke vervolging en zelfs verlies van de vergunning." De Croo vraagt grondige controles van het BIPT.