Vanaf wanneer mag de politie schieten?

Gisteren werd een vrouw in Ukkel neergeschoten door de politie, nadat ze drie mensen met een mes had verwond. Het incident komt slechts een week na het schietincident in Gent: daar vuurde de politie drie keer op een man die weigerde zijn pistool neer te leggen. De twee incidenten doen vragen rijzen: mochten de agenten eigenlijk wel schieten en waar moeten ze rekening mee houden in zo’n situatie?

Uit recente cijfers van de federale politie is gebleken dat Belgische agenten 'bedreigende personen' vaker neerschieten dan vroeger. Zo werden in 2010 veertien schoten afgevuurd op 'bedreigende personen', tegenover 27 vorig jaar. En in anderhalve week tijd heeft de politie nu al twee keer een gewapende verdachte neergeschoten op straat.

Of geweld in zo’n situaties geoorloofd is of niet, is altijd een inschatting van het moment, zegt docent aan de politieschool Stefan Welvaert. “De wet laat politieagenten toe om hun wapen te gebruiken en om er mee te schieten, maar natuurlijk niet in iedere situatie. Dat spreekt voor zich.”

Vier voorwaarden
Wettelijk gezien mag een agent pas geweld gebruiken wanneer er voldaan is aan vier voorwaarden:

  • Het geweld moet "een wettelijke basis hebben"
  • De agent mag niet over andere – en minder gewelddadige – manieren beschikken om het conflict op te lossen
  • Het geweld moet ook altijd in verhouding zijn met het doel, en het moet dus proportioneel zijn
  • Ten slotte moet de politieagent de verdachte ook op voorhand waarschuwen, behalve wanneer de politieagent goede redenen heeft om dat niet te doen

“Dat laatste is bijvoorbeeld het geval bij arrestaties, waarbij agenten iemand moeten overmeesteren”, zegt Welvaert. "Als je op voorhand zegt dat je de persoon gaat arresteren, dan zet die het waarschijnlijk gewoon op een lopen.”

Specifieke omstandigheden
Of de agent mag schieten of niet, hangt dus af van de concrete situatie en de specifieke omstandigheden, aldus Welvaert. “Dat is natuurlijk geen eenvoudige oefening om te maken. Het is aan het onderzoek achteraf om uit te klaren of de inschatting correct was of niet."

Ook Vincent Houssin van de politievakbond VSOA zegt dat het erg moeilijk is om in een fractie van een seconde de juiste beslissing te nemen. Hij is er wel van overtuigd dat de politieagenten in Ukkel en Gent correct hebben gereageerd. “Wij hebben de kritieken ook gehoord, maar die kwamen vaak van deskundigen die nog nooit een voet op het terrein hebben gezet. Wij zijn van mening dat de interventieploegen in beide situaties volgens de wet hebben gereageerd."