Vlaams akkoord in een notendop

‘Vertrouwen, verbinden en vooruitgaan’, dat is het Vlaams regeerakkoord in een notendop. Maar wat houdt dat concreet in? Geert Bourgeois (N-VA), Kris Peeters (CD&V) en Gwendolyn Rutten (Open Vld) waren alvast in een opperbeste bui tijdens de voorstelling ervan. Maar tussen de grapjes en bedankingen door ging het vooral over het budgettair evenwicht, dat er tegen 2015 moet zijn. En dus zal er gesnoeid moeten worden. Enkele kernpunten:

Einde van gratis bussen

Het 'gratis-beleid' bij De Lijn wordt afgeschaft. Daarmee worden vooral de 65-plussers getroffen, die totnogtoe gratis met bus en tram reden. De kostendekkingsgraad van de openbaarvervoersmaatschappij moet omhoog, De Lijn dient dus meer eigen inkomsten te zoeken. Daarvoor denkt de nieuwe Vlaamse regering onder meer aan gedifferentieerde tarieven, 'afgestemd op tarieven in vergelijkbare vervoersregio's in Europa'. De prijzen kunnen verschillen per doelgroep, kwaliteit, afstand en tijd.

Onderwijs

Eén zin volstaat voor coalitiepartners N-VA, CD&V en Open Vld om de plannen met het middelbaar onderwijs samen te vatten. "We voeren het masterplan hervorming secundair onderwijs uit in dialoog met het onderwijsveld", luidt het. Dat masterplan kwam in de zomer van 2013 moeizaam tot stand. Het voorziet een verbrede eerste graad met een ruim basispakket, terwijl vanaf de tweede graad een nieuwe indeling voorzien wordt met vijf studiedomeinen. Scholen worden niet verplicht maar wel aangemoedigd met incentives om daarin mee te gaan. Dat helpt ook snoeien in de huidige wildgroei van meer dan driehonderd richtingen.

Voor het hoger onderwijs springt vooral de niet-bindende toelatingsproef in het oog, die"gefaseerd" worden ingevoerd tegen 2018-2019.

Kinderbijslag

De Vlaamse regering wil de kinderbijslag vereenvoudigen. "Omdat we vinden dat elk kind gelijk is, geven we een gelijke basiskinderbijslag. We schaffen de rangorderegeling en leeftijdstoeslag af, behouden een toeslag voor kinderen met bijzondere zorgnoden en voor wezen, en voeren een sociale toeslag in voor kinderen die opgroeien in een gezin met een laag inkomen, waarbij we rekening houden met de gezinsgrootte", staat te lezen in de visietekst. De Vlaamse overheid zou de uitbetaling van de kinderbijslag "zo snel als mogelijk" overnemen, ten vroegste vanaf 2016. Kind en Gezin wordt de bevoegde instantie.

Woonbonus

 De Vlaamse regering wil het verwerven van een eigen woning blijven stimuleren. De woonbonus blijft wat hij nu is voor bestaande contracten. Voor nieuwe contracten, vanaf 2015, komt er een "beperkte" hervorming, wat het systeem betaalbaar moet houden. De Vlaamse regering zou, volgens de visietekst, ook de mogelijkheid onderzoeken om mensen die een woning kopen te laten kiezen tussen de woonbonus of verminderde registratierechten. Het eigenlijke regeerakkoord spreekt van "een budgetneutrale vereenvoudiging van de registratierechten" en een herwerking van "de bestaande gunstmaatregelen naar een globaal lager tarief voor de gezinswoning".

Dienstencheques 

Hiervoor verandert er niets. "De verantwoordelijkheid over de dienstcheques geeft ons een bijkomend instrument om de combinatie van arbeids- en gezinstaken te faciliteren. We behouden daarom ook de prijs en de fiscale aftrekbaarheid", staat in de visietekst.

Provincies

Verdwijnen doen de provincies niet. Niettemin wordt het aantal provincieraadsleden gehalveerd en het aantal gedeputeerden beperkt tot vier. De provincies verliezen bovendien hun persoonsgebonden bevoegdheden zoals sport-, jeugd- en erfgoedbeleid. En de provinciale opcentiemen op de onroerende voorheffing worden geïntegreerd in de basisheffing. De provinciegouverneurs zien hun rol wel behouden en zelfs versterkt. Zij blijven een belangrijke verbindingspersoon tussen de Vlaamse overheid en de lokale besturen, luidt het. In steden met meer dan 200.000 inwoners - Antwerpen en Gent - oefenen de provincies niet langer bovenlokale taken uit en nemen ze geen gebiedsgerichte initiatieven meer. De opbrengsten uit hun belastingen in die steden storten de provincies door.

Lokale besturen

Die focus op grote steden keert ook elders terug. Zo krijgen middelgrote (+25.000 inwoners) en grote (+100.000 inwoners) steden en gemeenten grotere autonomie en extra bevoegdheden. In combinatie met een financiële bonus moet dat gemeentelijke fusies stimuleren. Maar ook meer algemeen moet een ware "cultuuromslag" meer autonomie en bewegingsvrijheid opleveren voor de lokale besturen. Controles gebeuren vaker ex post en uitzendarbeid wordt een mogelijkheid voor gemeenten.

Tegen het eind van de legislatuur moeten de OCMW's ook volledig in de gemeentebesturen geïntegreerd zijn. Enkel de centrumsteden kunnen daarvan afzien. De financiële stromen naar de lokale besturen worden drastisch vereenvoudigd. Het stedenfonds als afzonderlijk vehikel verdwijnt, terwijl een hele reeks middelen wordt samengebracht in nog twee fondsen: het gemeente- en een investeringsfonds.

Eigen werking

De Vlaamse overheid zal ook in eigen boezem kijken. Een kerntakenplan tegen 1 januari 2015 moet aangeven welke activiteiten meer en minder essentieel zijn, wat vervolgens moet leiden tot "een lijst van af te bouwen activiteiten". De middelen die dat oplevert moeten dan deels een besparing opleveren en deels de kerntaken helpen versterken. Een aantal beleidsdomeinen wordt ook samengevoegd en een reeks adviesraden verdwijnt.

Tegelijk wil de centrumrechtse coalitie "het aantal personeelsleden in dienst van de Vlaamse overheid verder en significant laten dalen" door een selectief vervangingsbeleid.

Maar het personeelsbeleid moet ook moderner. Een "grote digitale sprong voorwaarts" moet "plaats- en tijdsonafhankelijk werken" voor ambtenaren stimuleren, terwijl ook "een correcte verloning" gebaseerd op functieweging opduikt in het regeerakkoord. En de bestaande verlofregelingen worden "gerationaliseerd". Op vlak van diversiteit zal de Vlaamse administratie dan weer moeten mikken op tien procent personen van allochtone afkomst, waarbij de definitie weliswaar wordt uitgebreid. Voor vrouwen in top- en middenkader wordt veertig procent vooropgesteld, terwijl het streefcijfer voor personen met een arbeidshandicap drie procent blijft.

Overheidsklanten

De nieuwe Vlaamse ploeg zet tot slot volop in op de burger als "overheidsklant". Ze gaat daarvoor "radicaal digitaal, zonder regulitis". Zo moeten alle administratieve transacties met burgers en bedrijven tegen 2020 digitaal kunnen. Van bedrijven en burgers mogen meteen geen gegevens meer gevraagd worden die de overheid al in handen heeft of elders kan gaan zoeken.