Veelgestelde vragen

Wat is klokkenluiden?

Klokkenluiden gaat over vermoedens van misstanden, waarbij een maatschappelijk belang in het geding is. Iemand luidt de klok als hij iemand anders vertelt over een misstand waarvan hij kennis heeft. Dit kan bijvoorbeeld aan zijn leidinggevende zijn op het werk, een vertrouwenspersoon, een toezichthoudende instantie, klanten, de politie of de media. Klokkenluiden kan dus zowel intern als extern melden inhouden.

Voorbeelden van misstanden zijn fraude, corruptie, discriminatie, intimidatie, slechte zorg voor kwetsbare mensen, overtreding van veiligheidsvoorschriften, kartelvorming, et cetera. Het gaat om ongeoorloofde praktijken die onder de (mede)verantwoordelijkheid van de werkgever plaatsvinden.

Vaak komt dit soort informatie alleen via klokkenluiders aan het licht en kan er nog op tijd worden ingegrepen om (verdere) schade te voorkomen. Klokkenluiden levert daarom een waardevolle bijdrage aan de samenleving.

Waarover kan ik klokkenluiden?

De misstand die u vermoedt, moet zich afspelen binnen een organisatie. U moet er door uw werk kennis hebben van hebben gekregen. En de misstand moet van enig gewicht zijn, anders gezegd: er moet een maatschappelijk belang in het geding zijn.

Een misstand kan gaan over:

U kunt dus niet de klok luiden over bijvoorbeeld een arbeidsconflict, een persoonlijke klacht die u heeft, of de inhoud van een wet.

Is een klokkenluider een klikspaan?

Nee. Klokkenluiders waarschuwen in een vroeg stadium hun collega’s, werkgever of het publiek over ongeoorloofde praktijken (mogelijk met gevaar) voordat het te laat is. Klokkenluiders kunnen anderen voor nare gevolgen behoeden. Denk aan het verlies van banen, geld, reputaties en zelfs levens. Klokkenluiders zijn dus mensen die zich verantwoordelijk gedragen. Ze zijn waardevol voor de organisatie en de samenleving.

Lopen de aangevers gevaar?

Ja, het is zeker niet zonder risico. Wij lichten via deze website zo goed mogelijk voor over deze risico's. Het systeem maakt de herleidbaarheid van het lekken minder groot. De aangever en journalistiek handelen onder eigen verantwoordelijkheid.

Hoe kan ik mezelf beveiligen?

Gevoelige informatie lekken is niet zonder risico’s. Er zijn zowel sociale als technische risico's die uw anonimiteit kunnen bedreigen. U kunt echter maatregelen nemen om uzelf beter te beschermen.

Bekijk ze hier.

Wat gebeurt er met mijn gegevens?

De doorgestuurde documenten worden eerst technisch onherleidbaar doorgestuurd naar onze redactie. Onze journalisten kunnen dan met een geheime code de documenten raadplegen en ze nader onderzoeken. Als de aanbrenger dat wil is er ook een mogelijkheid om via een beveiligd kanaal extra informatie uit te wisselen met de journalist die het onderzoek voert. De redactie controleert de doorgegeven informatie en spit de zaak verder uit.

Worden klokkenluiders wettelijk beschermd?

In België is er geen algemene bescherming van toepassing op klokkenluiders. Wel is het zo dat er voor bepaalde klokkenluiders een bescherming van toepassing kan zijn:

Daarnaast hebben ook heel wat ondernemingen een vrijwillige klokkenluidersregeling uitgewerkt binnen hun onderneming.

Voor de hierboven vermelde beschermingsregelingen is het belangrijk dat de omvang van de bescherming en procedureregels correct worden nageleefd. In beginsel komt dit erop neer dat de door de wet of door het reglement geïdentificeerde kanalen moeten worden benut in het kader van het klokkenluiden en dat in dat geval een bepaalde bescherming zal worden geboden tegen de eventuele negatieve gevolgen van de melding.

Indien klokkenluiders via Nieuwsleaks te werk gaan, dan zal er in principe geen bijzondere wettelijke bescherming gelden.

Wel is het zo dat de meldingen aan Nieuwsleaks afgedekt worden door het journalistieke bronnengeheim (Wet van 7 april 2005). Journalisten kunnen in principe niet gedwongen worden om hun informatiebronnen vrij te geven en inlichtingen, opnames en documenten te verstrekken die onder meer :

  1. de identiteit van hun informanten kunnen bekendmaken;
  2. de aard of de herkomst van hun informatie kunnen prijsgeven;
  3. de identiteit van de auteur van een tekst of audiovisuele productie kunnen bekendmaken;
  4. de inhoud van de informatie en van de documenten zelf kunnen bekendmaken, indien daarmee de informant kan worden geïdentificeerd.

Toch is ook het journalistieke bronnengeheim niet absoluut. In specifieke gevallen en onder specifieke omstandigheden kan ook een journalist gedwongen worden om zijn informatiebronnen te onthullen. Dit is het geval indien de informatiebronnen van die van aard zijn dat zij misdrijven kunnen voorkomen die een ernstige bedreiging opleveren voor de fysieke integriteit van één of meer personen, daarin begrepen de misdrijven bedoeld in artikel 137 van het Strafwetboek, in de mate zij de fysieke integriteit in het gedrang brengen, en indien de volgende cumulatieve voorwaarden vervuld zijn:

  1. de gevraagde informatie is van cruciaal belang voor het voorkomen van deze misdrijven;
  2. de gevraagde informatie kan op geen enkele andere wijze verkregen worden.

Dit alles sluit natuurlijk niet uit dat dat de klokkenluider zelf rechtstreeks het voorwerp uitmaakt van een opsporingsonderzoek of een gerechtelijk onderzoek, b.v. omdat de meegedeelde informatie werd verkregen in het kader van een misdrijf door de klokkenluider (b.v. omdat de klokkenluider de gegevens heeft verkregen via hacking of indien de klokkenluider zijn beroepsgeheim schendt).